Lle Mae Crys Horizon?

Y Stori a ddiflannodd.

Tra ‘roedd y wasg Brydeinig yn rhoi ei holl sylw i’r Etholiad Cyffredinol ar 8fed Mehefin 2017, ‘roedd Hitachi wedi trefnu cyfarfod ar yr union ddiwrnod hwnnw yn Siapan er mwyn ceisio denu buddsoddwyr masnachol i’w cynlluniau niwclear ym Mhrydain. Ond ‘does dim sôn am hyn ar y newyddion ar dudalen flaen gwefan Pŵer Niwclear Horizon, sydd dan berchnogaeth Hitachi Cyf.

 

Dim sôn ychwaith yn y cyfryngau torfol.

Tybed pam? Oedd neb ond PAWB ac ambell i anorac wedi sylwi? Efallai – ond tybed mai’r gwir reswm yw fod Hitachi wedi rhoi Horizon ar werth yn ddistaw bach? A bod hyn yn difetha’r stori sydd gan Horizon yn eu hymgynghoriad diwethaf eu bod yn newid rhywfaint ar eu cynlluniau er mwyn delio â phryderon ynglŷn a mewnlifiad o weithwyr a’r effaith ar y Gymraeg a phentrefi’r Ynys?

Cred PAWB mai’r prif reswm dros y newidiadau yw gwneud y cynllun yn un rhatach a felly yn fwy tebygol o ddenu buddsoddiad masnachol.

 

Pam fod Hitachi’n awyddus i roi Horizon ar werth?

Beth yw rhai o’r ffactorau all fod yn flaenllaw yn eu trafodaethau mewnol?

Hercian yn drafferthus o un drychineb i’r llall fu hanes y diwydiant niwclear ers blynyddoedd. Mae 2017 wedi bod yn arbennig o wael. Hunllef mwyaf Hitachi yw’r ofn i’r un peth ddigwydd iddyn nhw a’r hyn sy wedi digwydd i Toshiba – cwmni enfawr arall o Siapan sy’n flaenllaw yn y crochan niwclear.

Mae Westinghouse, cwmni o America a brynwyd gan Toshiba, yn fethdalwr, a wedi tynnu Toshiba i ddyfroedd dyfnion o’r herwydd. Yn wir, tynnodd Hitachi allan o fenter ar y cyd â General Electric yn yr Unol Daleithiau mewn gwaith cyfoethogi wraniwm, yr union wraniwm ddylai fod yn cael ei archebu gan orsafoedd niwclear newydd. OND, DIM GORSAFOEDD NIWCLEAR NEWYDD = DIM ARCHEBION AM WRANIWM. CANLYNIAD – COLLED O £500 MILIWN I HITACHI.

Mae EDF, sydd am adeiladu atomfa Hinkley C, mewn trafferthion ariannol, ac yn ddibynnol ar y wladwriaeth. Yn America, mae atomfeydd yn cau am fod eu trydan yn rhy ddrud, a mae’n bosib na fydd atomfeydd sydd ar hanner eu hadeiladu fyth yn agor. Yn ddiweddar bu pleidlais yn y Swisdir i droi cefn ar ynni niwclear. Ac wrth gwrs parhau mae’r llanast yn Fukushima. Dim sôn chwaith am ateb call i ddelio efo gwastraff niwclear – yn wahanol i bob diwydiant arall.

Felly, fel pob cwmni masnachol sydd am leihau risg a diogelu elw, mae Hitachi yn fodlon gwerthu cyfran o Horizon – a gall y gyfran a werthir fod cymaint a 100%. Mae hyn ar ben y rhannu baich sy wedi ei drefnu yn barod drwy greu “Menter Newydd” ar gyfer adeiladu Wylfa B – y partneriaid yw Hitachi, Bechtel o America a JGC o Siapan (drwy eu is gwmni ym Mhrydain). Dau gwmni sydd efo recordiau lliwgar, a dweud y lleiaf.

Yn ogystal, mae ynni adnewyddadwy yn rhatach nag erioed, yn cynhyrchu mwy nag erioed, ac yn goresgyn y broblem o gyflenwad ynni amrywiol drwy dechnolegau storio a rheoli deallus.

Mae sawl sylwebydd dylanwadol bellach o’r farn mai Hinkley C fydd yr unig atomfa newydd a welwn yn y “dadeni” niwclear tybiedig – a mae amheuon am honno hefyd.

 

Lle mae Hitachi ar hyn o bryd?

Yn syml, heb fuddsoddwyr masnachol sydd wedi addo rhoi pres ar y bwrdd. Ymddengys fod y cynllun oedd i fod i wneud llond trol o elw pan brynwyd Horizon yn 2012 wedi troi yn lle hynny yn gur pen ariannol.

Mae Hitachi wedi dweud yn berffaith eglur na fydd yna ddim adeiladu os na cheir buddsoddiad digonol yn Horizon. Mae’n hollol amlwg felly na fydd yna ddim Wylfa B os na fedr Hitachi berswadio Llywodraethau San Steffan ac o bosib Siapan i gynnig digon o warant ariannol er mwyn denu buddsoddiadau masnachol. Felly y trethdalwr druan i’r adwy eto fyth. Ydi hyn yn debygol yng ngoleuni strach wleidyddol y Deyrnas Gyfunol yn dilyn y bleidlais Brexit a’r Senedd grog sydd gennym?

Y cwestiwn cyntaf gan unrhyw fuddsoddwr ydi – os ydi’ch cynllun chi mor wych pam ydych chi am ei rannu efo ni? Ai dyma pam mae yna deimlad yn Siapan fod Horizon yn cael effaith negyddol ar bris cyfrannau yn Hitachi?

 

Beth mae hyn i gyd yn ei olygu?

Yn groes i’r argraff a gawn gan Horizon ‘does yna ddim sicrwydd yr adeiledir Wylfa B gan nad oesyna ddim sicrwydd ariannol.

Horizon fyddai’n rhedeg Wylfa B – cwmni na wyddom ni ddim oll am bwy fydd yn berchen arno, a chwmni sydd heb brofiad o gwbl o redeg atomfa. I bob pwrpas mae Hitachi am olchi eu dwylo o unrhyw gyfrifoldeb am redeg Wylfa B, ac wrth gwrs o unrhyw ofal am y gwastraff niwclear gwenwynig fydd ar y safle am dros ganrif.

Felly ‘does gan yr Ymheradwr Hitachi ddim dillad, a ‘does gan Horizon ddim crys!

 

Beth mae PAWB yn ei ddweud?

  • Galwn ar Hitachi i roi’r gorau i’w cynlluniau i adeiladu Wylfa B. Mae mwy na digon o waith iddynt i ddadgomisiynu atomfeydd ledled y byd, ac yn fwyaf arbennig yr ymdrech yn Fukushima.
  • Gofynnwn i Horizon roi’r gorau i waith ar y safle sy’n ddinistriol i’r tirwedd gan nad oes yna ddim sicrwydd ariannol gan Hitachi.
  • ‘Rydym yn cydnabod arbenigedd Hitachi mewn technoleg ynni adnewyddadwy. Byddem wrth ein boddau pe byddent yn ddigon hirben i droi Horizon i fod yn gwmni sy’n chwarae rhan flaenllaw yn y maes. Meddyliwch am y cyfleoedd am waith sy’n talu’n dda wedyn! A hynny ym Môn! A defnyddio sgiliau pobl ifanc sy’n cael eu hyfforddi yng Ngholeg Menai yn Llangefni.
  • Gofynnwn yn garedig i Gynghorau Môn a Gwynedd ail feddwl eu Cynllun Datblygu Lleol, sy’n pwyso’n drwm ar y rhagdybiaeth fod Wylfa B am ddigwydd.
  • Gofynnwn i Gyngor Môn adolygu ar fyrder yr adnoddau a roddir i gefnogi Wylfa B mewn cyfnod o gyni i arian cyhoeddus. Credwn fod yna le i lechen lan ar gyfer cynllunio
    economaidd yn dilyn yr Etholiadau Cyngor diweddar. Ac wrth gwrs rhaid cyfiawnhau unrhyw wariant megis amser swyddogion.
  • Galwn ar pob plaid wleidyddol ar bob lefel, yn lleol ac yn genedlaethol, i gydnabod mai technoleg drud a pheryglus ddoe yw niwclear, ac y gellid sicrhau ynni digonol a ffyniant economaidd hebddo.